η κοινή μας πατρίδα......

Η κοινή μας πατρίδα felix_vallotton_the_rape_of_europa.jpg

Η κοινή μας πατρίδα Στην Ευρώπη για πρώτη φορά σε 1.500 χρόνια ιστορίας, από το 1945 ώς σήμερα είχαμε σχεδόν εβδομήντα χρόνια αδιάκοπης ειρήνης 07.03.2015, Συντάκτης: Θανάσης Γιαλκέτσης Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από διάλεξη που έδωσε τον περασμένο Νοέμβριο ο Ουμπέρτο Εκο στο μέγαρο του προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας. Με ποιαν έννοια μπορούμε να μιλάμε για μια κοινή ευρωπαϊκή κουλτούρα; Πριν απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, θα ήθελα να κάνω μια εισαγωγή, γιατί νομίζω ότι ορισμένοι από σας αναρωτιούνται σε τι τους χρησιμεύει η Ευρώπη με όλες τις γραφειοκρατικές περιπλοκές της, ενώ θα έπρεπε να ασχολούμαστε με τα ιδιαίτερα προβλήματα της χώρας μας ή της περιοχής μας, στέλνοντας στον διάβολο πρόσωπα που μιλούν ακατανόητες γλώσσες. Θα αναφέρω λοιπόν ορισμένους αριθμούς. Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο του 1914-1918 υπήρξαν στην Ευρώπη 9 εκατομμύρια νεκροί. Λίγοι, αν τους συγκρίνουμε με τους Ευρωπαίους νεκρούς του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Χωρίς να λογαριάζουμε τις ανθρώπινες απώλειες του πολέμου στον Ειρηνικό, έχουμε 41 εκατομμύρια νεκρούς. Δεν είμαι βέβαιος αν ο υπολογισμός αυτός συμπεριλαμβάνει και τα έξι εκατομμύρια Εβραίων και τα δύο εκατομμύρια Τσιγγάνων που εξοντώθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, οπότε ο αριθμός θα ανέβαινε στα 49 εκατομμύρια. Θυμίζω όμως ότι η Ευρώπη άρχισε κοπιαστικά να διαμορφώνεται ως σύνολο λαών (καθένας τους με μια διάλεκτο και έπειτα με μια διαφορετική εθνική γλώσσα) από τα τέλη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ότι σε αυτή την πορεία αιώνων υπήρξαν αδιάκοπες σφαγές. Τις έχετε μελετήσει στο σχολείο, από τις βαρβαρικές εισβολές ώς τον Εκατονταετή Πόλεμο και έπειτα τον Τριακονταετή Πόλεμο, τον πόλεμο των επτά ετών, τους πολέμους της διαδοχής, τους θρησκευτικούς πολέμους, τη λεηλασία της Ρώμης, μέχρι τους Ναπολεόντειους Πολέμους (4 εκατομμύρια νεκροί και μόνο στο Βατερλό το βράδυ κείτονταν στο έδαφος 41.000 πτώματα).

Εσείς ευτυχώς δεν γνωρίζετε τι είναι πόλεμος. Δεν γνωρίζετε τι σημαίνει να περιμένεις τη νύχτα μήπως σου πέσει καμιά βόμβα στο κεφάλι· ή, όπως συνέβη στον πατέρα μου, να παρακολουθήσεις την καταστροφή ενός δημοτικού σχολείου, όπου κάτω από τις βόμβες θάφτηκαν ζωντανά όλα τα παιδιά· ή, όπως συνέβη σε μένα, να υποφέρεις το κρύο και την πείνα στην ύπαιθρο, όπου είχαμε καταφύγει, να βλέπεις στον ορίζοντα τις λάμψεις των βομβαρδισμών στην πόλη σου. Κι όλα αυτά ενώ δεν ήξερα αν ο πατέρας μου είναι ακόμα ζωντανός και το έμαθα μετά από τρεις μέρες, επειδή είχαν κοπεί οι τηλεφωνικές γραμμές, δεν κυκλοφορούσαν πια τα τρένα, και ο πατέρας μου μπόρεσε να μας βρει όταν ήρθε με ποδήλατο το Σάββατο, και αφού πέρασε δύο σταθμούς ελέγχου, έναν των φασιστών και έναν των ανταρτών, με δύο διαφορετικές άδειες διέλευσης στις τσέπες και προσέχοντας να μην κάνει λάθος στην τσέπη. Ή θα μπορούσε να σας συμβεί, όπως συνέβη σε πολλούς από τους παππούδες σας, να σας στείλουν να πεθάνετε παγωμένοι στο ρωσικό χιόνι φορώντας παπούτσια από συμπιεσμένο χαρτόνι. Ή να καταντήσετε σαν σαρδέλα σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, αν είσαστε τυχεροί και δεν καταλήξετε σε ένα θάλαμο αερίων. Γιατί ξαναθυμίζω αυτά τα πράγματα; Επειδή, για πρώτη φορά σε 1.500 χρόνια ιστορίας, από το 1945 ώς σήμερα είχαμε σχεδόν εβδομήντα χρόνια αδιάκοπης ειρήνης (με εξαίρεση μια σύγκρουση στα Βαλκάνια, που ήταν τρομερή, αλλά τοπική και αρκετά σύντομη). Εσείς είστε τα τέκνα εβδομήντα χρόνων ειρήνης. Ισως η ειρήνη σάς προκαλεί πλήξη, αλλά, αν δεν ήταν αυτά τα εβδομήντα χρόνια, εσείς ίσως να μην είχατε γεννηθεί ή θα πεθαίνατε στα εφτά σας χρόνια παίζοντας στα ερείπια και σκοντάφτοντας σε μια βόμβα που δεν είχε εκραγεί. Αντίθετα πολλοί από σας μπορούν όχι μόνο να ζουν ειρηνικά στη χώρα τους, αλλά να βιώνουν την περιπέτεια του προγράμματος Erasmus και να γνωρίζουν πώς ζουν και σπουδάζουν οι νέοι σε άλλες χώρες. Γιατί απολαμβάνετε αυτή την τύχη; Επειδή φωτισμένα πρόσωπα, που ονομάζονταν Αλτιέρο Σπινέλι, Αλτσίντε ντε Γκάσπερι, Κόνραντ Αντενάουερ, Ρομπέρ Σουμάν και άλλοι, θεμελιωτές της ενωμένης Ευρώπης, κατανόησαν ότι, όχι μόνο εξαιτίας πολιτικών και οικονομικών αναγκαιοτήτων, αλλά και για βαθύτερους λόγους πολιτισμικής ενότητας, έπρεπε να αναγνωρίσουν την ήπειρό μας ως κοινή πατρίδα. Εστω και αν σήμερα η Ευρώπη μιλάει 24 γλώσσες. Θα μιλήσω στη συνέχεια για το πώς μπορούμε να ζούμε σε μια πατρίδα όπου μιλούν 24 διαφορετικές γλώσσες, αλλά μην ξεχνάμε ότι υπάρχει μια μικρή χώρα, η οποία ευημερούσε στην πορεία των αιώνων, παρά το γεγονός ότι οι πολίτες της μιλούν τέσσερις διαφορετικές γλώσσες, και αυτή η χώρα είναι η Ελβετία. Μπορούμε να μιλάμε, παρά τη διαφορετικότητα των γλωσσών, για μια κοινή ευρωπαϊκή κουλτούρα; Ολη η ευρωπαϊκή σκέψη αναπτύχθηκε με βάση το υπόδειγμα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και, αν πάρετε τον καθεδρικό ναό του Μπούργκος στην Ισπανία και εκείνον της Κολονίας στη Γερμανία, θα αντιληφθείτε βέβαια ότι είναι πολύ διαφορετικοί, αλλά τόσο εμείς όσο και ένας μη Ευρωπαίος κατανοούμε αμέσως ότι αυτοί οι ναοί έχουν κάτι το κοινό σε σχέση με μια κινεζική παγόδα, ένα μουσουλμανικό τέμενος ή έναν ινδικό ναό. Από την αρχή η Ευρώπη είχε μια δική της αρχιτεκτονική, πρώτα τη ρωμανική, έπειτα τη γοτθική, έπειτα τις διάφορες αναγεννήσεις, την μπαρόκ, τη ροκοκό, τη νεοκλασική, τη λίμπερτι… Και ενώ υψώνονταν από δύση σε ανατολή ανάλογα οικοδομήματα, με τη γέννηση των ιερατικών πανεπιστημίων πλάνητες διάφορων γλωσσών (οι οποίοι όμως μιλούσαν όλοι τους τα λατινικά ως κοινή γλώσσα) ταξίδευαν από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο, και στην Μπολόνια, στο πρώτο πανεπιστήμιο του κόσμου, περνούσαν ο Κοπέρνικος και ο Ερασμος από το Ρότερνταμ, ο Παράκελσος και ο Ντίρερ. Ας μη λησμονούμε ότι όλη η μεσαιωνική φιλοσοφική κουλτούρα ήταν ευρωπαϊκή χωρίς διάκριση εθνικότητας. Ο Θωμάς ο Ακινάτης δίδασκε στο Παρίσι, ο Αγγλος Οκαμ και ο Ιταλός Μαρσίλιο υποστήριζαν την υπόθεση του Γερμανού αυτοκράτορα (για να μη μιλήσουμε για τον Δάντη), ενώ όλα τα επικά ποιήματα και οι ιστορίες για το Αγιο Δισκοπότηρο μετανάστευαν μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας, Ισπανίας και Γερμανίας για να φτάσουν στην Ιταλία της Αναγέννησης. Εκείνη την εποχή οι Ιταλοί τραπεζίτες πήγαιναν στη Φλάνδρα για να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους, ο Λεονάρντο έφτανε στη Γαλλία, στην αυλή του Φραγκίσκου Α΄, ως «πρώτος ζωγράφος, αρχιτέκτονας και μηχανικός του βασιλιά».

Ολες οι ευρωπαϊκές κουλτούρες επηρεάστηκαν από τον Δάντη και από τον Σέξπιρ, ο οποίος από τη μεριά του εμπνεόταν από την ιταλική τέχνη της νουβέλας. Οταν πηγαίνετε στην όπερα ή σε ένα κοντσέρτο κλασικής μουσικής, αν πηγαίνετε, συνήθως δεν αναρωτιέστε σε ποια χώρα ανήκαν ο Βέρντι ή ο Μπετόβεν, ο Χέντελ ή ο Μότσαρτ, ο Βιβάλντι ή ο Σοπέν, ο Ραβέλ ή ο Ντε Φάλια. Απολαμβάνετε τη μουσική ως κάτι που είναι κοινό σε μιαν ολόκληρη ήπειρο. […] Ιδού τι βρίσκεται στη βάση της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας: ένας μακρύς διάλογος μεταξύ λογοτεχνιών, φιλοσοφιών, μουσικών και θεατρικών έργων. Τίποτα δεν μπορεί να την εξαλείψει, ούτε και ένας πόλεμος, και πάνω σε αυτή την ταυτότητα θεμελιώνεται μια κοινότητα που αντιστέκεται στο πιο μεγάλο από τα εμπόδια, στο γλωσσικό εμπόδιο. […] ΥΓ .Ιδεες - Παλιες και νεες Δημοκρατία σημαίνει αντίσταση Δημοκρατία σημαίνει αντίσταση Στο τέλος του βιβλίου του «Η νέα διεθνής αταξία», ο Τσβετάν Τοντορόφ κατέγραφε τις αξίες που ενώνουν τους Ευρωπαίους: ορθολογικότητα, δικαιοσύνη, δημοκρατία, ατομική ελευθερία, εκκοσμίκευση, ανεκτικότητα. Οι αξίες αυτές προσδιορίζουν μια ταυτότητα την οποία οι Ευρωπαίοι θεωρούν πολύτιμη. Σχετικα - Ιδεες - Παλιες και νεες

Εργασία για όλους

Εργασία για όλους

Ο Αμερικανός οικονομολόγος Χάιμαν Μίνσκι πίστευε ότι η οικονομική πολιτική θα πρέπει να εμπνέεται από το ιδεώδες της «δίκαιης κοινωνίας» ΔΗΜΟΔΙΕΥΤΗΚΕ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ 21.02.2015, Συντάκτης: Θανάσης Γιαλκέτσης H οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 έφερε ξανά στην επικαιρότητα τη σκέψη του Αμερικανού οικονομολόγου Χάιμαν Μίνσκι (1919-1996). Ο Μίνσκι ήταν η Κασσάνδρα που προφήτεψε την κρίση. Είχε έγκαιρα διαγνώσει ότι ο καπιταλισμός έχει μπει σε μια φάση (τη φάση του money manager capitalism) στην οποία οι χρηματοπιστωτικές αγορές κυριαρχούν πάνω στην πραγματική οικονομία. Αυτή η εξέλιξη καθιστά την οικονομία λιγότερο αποτελεσματική στο πεδίο της αύξησης της παραγωγικότητας και ταυτόχρονα περισσότερο ασταθή και εκτεθειμένη στον κίνδυνο ανεξέλεγκτων και καταστροφικών κρίσεων. Ο Μίνσκι κατέδειξε ότι οι τράπεζες και οι άλλοι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί, καθώς γίνονται όλο και περισσότερο πολύπλοκοι και ανεξάρτητοι, μπορούν να προκαλέσουν την κατάρρευση ολόκληρου του οικονομικού συστήματος. Αν δεν υπάρξει ισχυρή δημόσια παρέμβαση, μια κρίση που θα προκληθεί από τον ανεξέλεγκτο χρηματοπιστωτικό τομέα μπορεί να μετατραπεί σε βαθιά ύφεση. Ο Μίνσκι πίστευε ότι η οικονομική πολιτική θα πρέπει να εμπνέεται από το ιδεώδες της «δίκαιης κοινωνίας». Το θεωρητικό του έργο προμηθεύει πολύτιμα στοιχεία για να κατανοήσουμε τη σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα και να παρέμβουμε σ’ αυτήν. Το ακόλουθο άρθρο του Ιταλού οικονομολόγου Ντανιέλε Αρκιμπούτζι δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Il Manifesto». Yπάρχουν δύο τρόποι για να καταπολεμήσουμε τη φτώχεια. Ο πρώτος είναι να διευρύνουμε τα επιδόματα που δίνουν στους άπορους τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν τις πιο επιτακτικές ανάγκες τους. Ο δεύτερος είναι να βρούμε δουλειά για όλους, έτσι ώστε κάθε οικογένεια να μπορεί να μεριμνά για τις ανάγκες της με τους μισθούς που κερδίζει. Ο πρώτος τρόπος προέρχεται από τη φιλανθρωπία και έχει γεννήσει πολλούς από τους θεσμούς του κράτους πρόνοιας. Ο δεύτερος έχει οδηγήσει, αντίθετα, στις ενεργητικές πολιτικές της απασχόλησης και συχνά στην άμεση δημιουργία θέσεων εργασίας από μέρους της κυβέρνησης. Ο Χάιμαν Μίνσκι υπήρξε ένας από εκείνους που αντιτάχθηκαν στον πρώτο τρόπο και ένας παθιασμένος υποστηρικτής του δεύτερου. Μαθητής του Σουμπέτερ στο Χάρβαρντ, προσεκτικός παρατηρητής των πολιτικών του New Deal, κεϊνσιανός οικονομολόγος από επιλογή, υπήρξε ένας σύμβουλος με κύρος –αν και δεν εισακουόταν– των αμερικανικών κυβερνήσεων των Δημοκρατικών. Υπήρξε ένας από τους πρώτους που αποκάλυψαν την αστάθεια και την ευθραυστότητα των χρηματοπιστωτικών συστημάτων της καπιταλιστικής οικονομίας και τους κινδύνους που συνδέονται με την υπερχρέωση των τραπεζών και των επιχειρήσεων.

Άρχιζε τις διαλέξεις του με μια προκλητική δήλωση: «Το πιο σημαντικό οικονομικό γεγονός της εποχής μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι κάτι που δεν συνέβη: δεν υπήρξε μια βαθιά και συνεχής ύφεση, ανάλογη με τη μεγάλη κρίση του 1929». Όσοι τον άκουγαν έκαναν ξόρκια κάτω από το κάθισμά τους, αλλά έπειτα εκτιμούσαν την πυκνή επιχειρηματολογία με την οποία ανέλυε τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρηματοπιστωτική αστάθεια και περιέγραφε τις δράσεις που είναι αναγκαίες για τη θεραπεία της. Ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι κεντρικές τράπεζες πρόσεχαν αυτά που έλεγε. Καθώς πέθανε το 1996, δεν πρόλαβε να δει να επαληθεύεται, το 2008, η δική του θλιβερή προφητεία, και μάλιστα για τους λόγους που αυτός είχε φωτίσει. Η Wall Street και το City, η Ουάσινγκτον και η Φρανκφούρτη μόνον μετά την καταστροφή άρχισαν να παίρνουν στα σοβαρά τις ιδέες του, τόσο που το περιοδικό «New Yorker» όρισε καυστικά αυτή τη μεταθανάτια δικαίωση ως «Minsky moment». Τώρα το Levy Economic Institute της Νέας Υόρκης μάς προσφέρει μιαν άλλη σειρά γραπτών του Μίνσκι αφιερωμένων στις πολιτικές της πλήρους απασχόλησης (Hyman Minsky, «Combattere la povertà», Ediesse, 2014). Ο Μίνσκι επεξεργάζεται τις ιδέες του για την εργασία σε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, της οποίας οι Ηνωμένες Πολιτείες ήσαν η ατμομηχανή. Παρά τα ποσοστά ανάπτυξης, που σε σύγκριση με την τωρινή στασιμότητα φαίνονται ιλιγγιώδη, ο Μίνσκι έβλεπε ήδη ένα από τα παράδοξα του καιρού μας, που είναι η αθλιότητα μέσα στην αφθονία. Η κοινωνία της ευημερίας, υποστήριζε ο Μίνσκι, δεν μπορεί να δημιουργηθεί μόνο με πολιτικές κοινωνικής πρόνοιας. Η συνδρομή που παρέχεται στους ανέργους μπορεί να βοηθήσει βραχυπρόθεσμα, αλλά το να αφήνουμε χιλιάδες νέους έξω από την αγορά της εργασίας ισοδυναμεί με το να καταστρέφουμε πολύτιμους ανθρώπινους πόρους. Χωρίς απασχόληση αυτοί οι νέοι δεν θα μπορέσουν να ενταχθούν στην κοινωνική και πολιτική ζωή. Θα είναι όμως δυσαρεστημένοι και εκείνοι που, με τους φόρους τους, θα πρέπει να τους συντηρούν για να μην κάνουν τίποτα. Ο Μίνσκι θεωρούσε αναγκαίο να πλήξουμε τη δομική συνιστώσα της ανεργίας, που είναι η πηγή της δυσαρέσκειας και της κοινωνικής σύγκρουσης. Η κυβέρνηση όφειλε να είναι πιο τολμηρή, δημιουργώντας άμεσα εκείνες τις θέσεις εργασίας που η αγορά δεν ήταν σε θέση να δημιουργήσει. Από δω προκύπτει η ιδέα ότι η κυβέρνηση οφείλει να γίνει «εργοδότης έσχατης προσφυγής». Η ιδέα του Μίνσκι ήταν να δημιουργηθεί ένας εφεδρικός βιομηχανικός στρατός, έτοιμος να αναλάβει δράση σε περιόδους κρίσης, για προγράμματα κοινωνικών και περιβαλλοντικών υποδομών, ο οποίος έπειτα θα μπορούσε να απορροφηθεί από την αγορά στις περιόδους επέκτασης. Το 1933 εκλέχθηκαν ο Αντολφ Χίτλερ και ο Φράνκλιν Ρούζβελτ με ένα μοναδικό κοινό σημείο: την άμεση δημιουργία απασχόλησης. Αυτό καταδείκνυε ότι δεν ήταν μόνον οι αυταρχικές κυβερνήσεις εκείνες που μπορούσαν να δημιουργούν εργασία, αλλά όφειλαν να το κάνουν και οι φιλελεύθερες και όποιος αποτύγχανε κινδύνευε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες κοινωνικές ταραχές. Αφού αφομοιώθηκε το μάθημα, στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου θα αναπτυχθούν και στην Ευρώπη προγράμματα για την εξασφάλιση της πλήρους απασχόλησης, όπως εκείνα του Ουίλιαμ Μπέβεριτζ στη Μεγάλη Βρετανία και του Ερνέστο Ρόσι στην Ιταλία. Η διάρκεια της τωρινής οικονομικής κρίσης δεν μας επιτρέπει να λησμονήσουμε αυτήν την παράδοση. Η δημόσια παρέμβαση, που είναι χρήσιμη για να συγκρατεί τις επεκτατικές φάσεις του οικονομικού κύκλου, γίνεται ζωτικής σημασίας προκειμένου να εμποδιστεί η μετατροπή της ύφεσης σε μακροχρόνια οικονομική στασιμότητα. Η κυβέρνηση Ομπάμα άντλησε διδάγματα από τις οικονομικές πολιτικές των κυβερνήσεων Δημοκρατικών προέδρων όπως ο Ρούζβελτ, ο Κένεντι και ο Κλίντον, ενώ η Ευρώπη αποκαλύφθηκε επικίνδυνα προκεϊνσιανή, μειώνοντας την κυβερνητική δαπάνη και διαλύοντας τις δημόσιες επιχειρήσεις σε μια περίοδο που υπήρχε η μεγαλύτερη ανάγκη γι’ αυτές, χωρίς εξάλλου να πετύχει κάποιο θετικό αποτέλεσμα στο δημόσιο χρέος. Κυρίως όμως κάηκαν οι ανθρώπινοι πόροι των νέων γενεών, που αρκέστηκαν στα επιδόματα και συνήθισαν να φυτοζωούν σε μια γκρίζα ζώνη κυριαρχούμενη συχνά από απραξία και απόγνωση. Επί ένα τέταρτο του αιώνα ο Μίνσκι δίδασκε στο Πανεπιστήμιο Ουάσινγκτον του Σεντ Λιούις, έναν αποτελεσματικό ιδιωτικό θεσμό που απέχει μόνο δεκαπέντε λεπτά από το Φέργκιουσον, μια μικρή πόλη στην οποία το 17% του πληθυσμού, μεγάλο μέρος του οποίου είναι μαύροι, ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Ο Μίνσκι γνώριζε καλά για ποιο πράγμα μιλούσε. Αν εισακουόταν από την κυβέρνηση ίσως να μην υπήρχαν πλέον γκέτο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα το έργο του θυμίζει στην Ευρώπη ότι χωρίς εργασία για όλους, τα πολιτικά μας συστήματα κινδυνεύουν να καταρρεύσουν.